KALENDARZ LITURGICZNY
Święto – Święty Mateusz Apostoł i Ewangelista
jego święto obchodzimy 21 września, a postać ta od wieków zajmuje szczególne miejsce w historii Kościoła jako jeden z dwunastu apostołów Jezusa oraz autor pierwszej Ewangelii kanonicznej. Mateusz, zanim odpowiedział na powołanie Chrystusa, był celnikiem – poborcą podatków w Kafarnaum, co czyniło go w oczach Żydów osobą grzeszną i społeczne pogardzaną. Jezus jednak nie patrzył na przeszłość, lecz dostrzegł w nim serce gotowe do przemiany. „Pójdź za Mną” – powiedział, a Mateusz natychmiast zostawił wszystko i poszedł za Nauczycielem. Jego Ewangelia – napisana prawdopodobnie po hebrajsku lub aramejsku, a następnie przetłumaczona na grekę – kierowana była głównie do chrześcijan wywodzących się z judaizmu. Szczególnie akcentuje ona, że Jezus jest Mesjaszem zapowiedzianym w Starym Testamencie, „nowym Mojżeszem”, który wypełnia Prawo i Proroków. Mateusz po Zmartwychwstaniu głosił Ewangelię najprawdopodobniej w Etiopii lub Persji, gdzie – według tradycji – poniósł śmierć męczeńską. Chociaż przekazy są rozbieżne co do miejsca i okoliczności jego śmierci, kult świętego Mateusza rozwinął się szybko w całym Kościele. W ikonografii przedstawiany jest zazwyczaj jako człowiek lub anioł – symbol przypisywany jego Ewangelii wśród czterech Ewangelistów. Niekiedy trzyma w ręku księgę lub zwoje, symbolizujące jego pisarską misję, albo siedzi z piórem, pogrążony w natchnionej pracy. Święto św. Mateusza przypomina nam, że Bóg nie patrzy na naszą przeszłość, ale zaprasza do nowego życia, jeśli tylko odpowiemy na Jego głos. To także okazja do modlitwy za ludzi zepchniętych na margines społeczeństwa – tak jak kiedyś był nim Mateusz – by także oni usłyszeli „Pójdź za Mną”.
KALENDARZ OPATRZNOŚCI BOŻEJ
Armenia, Belize, Malta – Święto Niepodległości
Pielgrzymka Jana Pawła II do Armenii (25–27 września 2001)
W ostatnich dniach września 2001 roku Armenia gościła niezwykłego pielgrzyma – papieża Jana Pawła II, który przybył z oficjalną wizytą z okazji siedemnastowiecznego jubileuszu przyjęcia chrześcijaństwa przez to państwo. Armenia była bowiem pierwszym krajem na świecie, który w 301 roku ogłosił chrześcijaństwo religią państwową, co stanowi ważny fakt zarówno dla jej historii, jak i dziejów całego chrześcijaństwa. Wizyta papieża miała wymiar nie tylko religijny, ale również symboliczny i ekumeniczny. W jej trakcie Jan Paweł II spotkał się z katolikosem Karekinem II, duchowym zwierzchnikiem Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego, z którym wspólnie modlił się w świętym dla Ormian Eczmiadzynie. To właśnie tam – według tradycji – święty Grzegorz Oświeciciel miał widzenie Chrystusa zstępującego z nieba i wskazującego miejsce budowy pierwszej katedry, co czyni to miejsce sercem ormiańskiego chrześcijaństwa.
Podczas pielgrzymki papież odwiedził także stolicę kraju – Erywań. Szczególnym momentem była wizyta przy Pomniku Ludobójstwa Ormian na wzgórzu Cicernakaberd, gdzie modlił się w ciszy za dusze ofiar masakry z 1915 roku, dokonanej przez władze Imperium Osmańskiego. Choć papież nie użył wtedy słowa „ludobójstwo” w sposób jednoznaczny, to wspólna deklaracja podpisana z Karekinem II mówiła wyraźnie o „zagładzie” ponad miliona Ormian. Dla narodu, który nosi pamięć o tamtych wydarzeniach jak ranę przekazywaną z pokolenia na pokolenie, obecność biskupa Rzymu była znakiem uznania ich cierpienia i godności.
W czasie swojego pobytu Jan Paweł II odprawił Mszę świętą dla wiernych obrządku ormiańskokatolickiego i łacińskiego, podkreślając znaczenie jedności chrześcijan oraz ducha pojednania. Mimo że katolicy stanowią w Armenii mniejszość, papież nie pomijał ich w duszpasterskich słowach, dodając otuchy wspólnocie żyjącej na styku tradycji wschodnich i zachodnich. Papieska homilia, głęboko zakorzeniona w realiach kultury ormiańskiej, odwoływała się do duchowego dziedzictwa narodu, który przetrwał wieki prześladowań dzięki niezłomnej wierze.
Wizyta zakończyła się deklaracją współpracy między Kościołem katolickim a Ormiańskim Kościołem Apostolskim oraz symbolicznym zasianiem drzewa w ogrodzie Eczmiadzynu – znaku nadziei i pokoju. Jan Paweł II powrócił do Rzymu pozostawiwszy w Armenii głębokie wrażenie: nie tylko jako przywódca Kościoła katolickiego, lecz przede wszystkim jako pielgrzym pokoju, który przybył, by uczcić pamięć, umocnić braterstwo i otworzyć nowe rozdziały w dialogu między Wschodem a Zachodem.
Warto tu wspomnieć o katedrze w Eczmiadzynie (Etchmiadzin)
To najstarsza katedra chrześcijańska na świecie, według tradycji wybudowana około 303 roku przez św. Grzegorza Oświeciciela, który nawrócił Armenię na chrześcijaństwo. Nazwa „Eczmiadzin” oznacza „Zstąpienie Jednorodzonego”, ponieważ – według przekazów – sam Chrystus ukazał się św. Grzegorzowi i wskazał miejsce, gdzie ma powstać katedra. Dziś znajduje się tam ołtarz główny.
Świątynia pełni funkcję siedziby Katolikosa wszystkich Ormian – najwyższego zwierzchnika Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego. W jej pobliżu znajduje się kompleks religijny z seminarium duchownym, muzeum oraz rezydencją patriarszą.
Jan Paweł II w Belize
Jan Paweł II przybył do Belize 8 marca 1983 roku, zatrzymując się tam na krótko w ramach szerszej pielgrzymki, która obejmowała również Kostarykę, Nikaraguę, Panamę, Salwador, Gwatemalę i Haiti. Choć Belize było wtedy młodym państwem – uzyskało niepodległość w 1981 roku – wizyta papieża miała dla jego mieszkańców ogromne znaczenie duchowe i symboliczne.
Podczas swojej obecności w Belize papież odprawił Mszę świętą w Belize City, spotkał się z duchowieństwem i wiernymi oraz wygłosił homilię, w której podkreślał rolę wiary chrześcijańskiej w budowaniu wspólnoty i pokoju. Wskazywał na potrzebę sprawiedliwości społecznej, solidarności z ubogimi i zachowania chrześcijańskich wartości w nowo kształtującym się społeczeństwie.
Wizyta Jana Pawła II była pierwszą i jak dotąd jedyną papieską pielgrzymką do Belize, a wspomnienie o niej pozostaje żywe w tamtejszym Kościele katolickim. Był to także wyraz troski papieża o najmniejsze i często pomijane wspólnoty, do których – jak mówił – Kościół powinien iść z taką samą miłością jak do wielkich narodów.
Jan Paweł II na Malcie
Jan Paweł II odwiedził Maltę dwukrotnie – w 1990 roku i ponownie w 2001 roku. Obie pielgrzymki miały ważne znaczenie duszpasterskie i historyczne dla tego małego, lecz bardzo katolickiego kraju.
Pierwsza wizyta: 25–27 maja 1990
Podczas pierwszej podróży apostolskiej na Maltę Jan Paweł II odwiedził m.in. Vallettę, Floriana, Mdina i Gozo. W czasie tej wizyty odprawił kilka Mszy świętych, spotkał się z biskupami, duchowieństwem i wiernymi. W homiliach i przemówieniach papież wielokrotnie nawiązywał do bogatej chrześcijańskiej tradycji Malty, która sięga czasów św. Pawła Apostoła. To właśnie św. Paweł, według Dziejów Apostolskich, rozbił się u wybrzeży Malty około 60 r. n.e., co czyni tę wyspę jednym z najstarszych ośrodków chrześcijańskich na świecie.
Papież podkreślał rolę Malty jako „mostu” pomiędzy Europą a Afryką oraz wzywał do zachowania katolickiej tożsamości w obliczu nowoczesnych wyzwań kulturowych i społecznych.
Druga wizyta: 8–9 maja 2001
Druga pielgrzymka Jana Pawła II na Maltę odbyła się w 2001 roku, zaledwie kilka miesięcy przed jego podróżą do Armenii. Głównym celem tej wizyty była beatyfikacja trzech maltańskich sług Bożych: Nazju Falzona, George’a Precy oraz s. Adeodaty Pisani. Beatyfikacja odbyła się podczas uroczystej Mszy św. na świeżym powietrzu w mieście Floriana i była momentem wielkiej radości dla Kościoła na Malcie.
Choć Jan Paweł II był już wówczas wyraźnie osłabiony chorobą Parkinsona, jego obecność i słowa poruszyły mieszkańców wyspy. Papież podziękował Maltańczykom za ich wierność Ewangelii i zachęcił, by dawali chrześcijańskie świadectwo w Europie i na świecie. Odwiedził również sanktuaria maryjne i modlił się przy grobie św. Jerzego Precy, jednego z beatyfikowanych.
Obie wizyty Jana Pawła II na Malcie umocniły wiarę lokalnej wspólnoty, podkreśliły znaczenie chrześcijańskich korzeni wyspy i pozostawiły trwały ślad w sercach Maltańczyków. Były też potwierdzeniem głębokiego szacunku papieża dla małych narodów, które – jak sam mówił – „są wielkie w wierze”.
1939 – Pierwsza audiencja Piusa XII dla ks. Alojzego Orione.
20 września 1939 roku, zaledwie trzy tygodnie po wybuchu II wojny światowej, papież Pius XII udzielił audiencji jednemu z najbardziej charyzmatycznych kapłanów XX wieku – ks. Alojzemu Orione. Spotkanie to miało miejsce w Watykanie i miało głęboki wymiar duchowy oraz symboliczny: było znakiem uznania dla wielkiego dzieła miłosierdzia, które Orione prowadził wśród ubogich, sierot, osób niepełnosprawnych i porzuconych. Ojciec Orione, założyciel Małego Dzieła Boskiej Opatrzności i Zgromadzenia Sióstr Małych Misjonarek Miłosierdzia, od lat angażował się w pomoc najbiedniejszym warstwom społecznym, łącząc żarliwą wiarę z aktywną miłością bliźniego. Audiencja u Piusa XII potwierdziła, że jego apostolstwo było nie tylko społecznie potrzebne, ale i teologicznie głęboko zakorzenione w misji Kościoła. Pius XII – papież czasu wojny i trudnych decyzji – był poruszony prostotą i świętością ks. Orione, który wówczas podupadał już na zdrowiu. Było to ich ostatnie spotkanie na ziemi. Ks. Orione zmarł pół roku później – 12 marca 1940 roku – w opinii świętości. To wydarzenie pozostaje ważnym świadectwem zaufania, jakim papież darzył ludzi oddanych bez reszty ubogim, a także przypomnieniem, że w czasach kryzysu Kościół szukał siły w świętości swoich pasterzy.
1769 – Papież Klemens XIV ogłosił encykliki: Decet quam maxime (o korupcji wśród kleru) i Inter multiplice (o administrowaniu parafii).
20 września 1769 roku papież Klemens XIV ogłosił dwie ważne encykliki: „Decet quam maxime” oraz „Inter multiplices”. Choć mniej znane niż dokumenty wielu innych papieży, niosły one istotne przesłanie dla życia Kościoła w XVIII wieku – czasie, w którym napięcia między duchowieństwem a wiernymi narastały, a reformy stawały się coraz bardziej konieczne. „Decet quam maxime” poświęcona była kwestii korupcji wśród duchowieństwa. Klemens XIV z mocą przypomniał, że posługa kapłańska to nie przywilej czy zaszczyt społeczny, ale odpowiedzialność przed Bogiem. Wzywał biskupów i przełożonych zakonnych do czujności wobec nadużyć, nepotyzmu, gromadzenia majątków czy politycznych układów. Zależało mu na tym, by duchowni stawali się wiarygodnymi świadkami Ewangelii, a nie przedstawicielami wpływowego „stanu”. Z kolei druga encyklika, „Inter multiplices”, dotyczyła prawidłowego administrowania parafiami. W dokumencie papież wskazywał na konieczność należytej formacji duchowieństwa, podkreślał znaczenie obecności duszpasterzy wśród wiernych oraz zachęcał do większej odpowiedzialności w organizacji życia parafialnego. Była to reakcja na zaniedbania i brak jednolitych standardów, które w wielu regionach Europy prowadziły do duchowej stagnacji. Oba dokumenty są świadectwem troski Klemensa XIV o wewnętrzną odnowę Kościoła – nie tyle przez spektakularne gesty, ile poprzez pracę u podstaw: przejrzystość, uczciwość i bliskość duszpasterską.
ORIOŃSKI SKARBIEC MODLITWY
OBEJMUJEMY MODLITWĄ
POWOŁANIA DO ZGROMADZEŃ ŚWIĘTEGO ALOJZEGO ORIONE
O Jezu, który w swojej nieskończonej miłości ku ludziom, rzekłeś kiedyś Apostołom: „Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało; proście tedy Pana żniwa, aby wysłał robotników na żniwo swoje” (por. Mt 9,37), oto my pokornie błagamy, abyś raczył przyjąć do swego serca tę oto prośbę i przedstawił ją swojemu Ojcu Niebieskiemu, żeby zesłał powołania dla Małego Dzieła. Wzbudź ofiarne dusze gotowe do pracy i poświęcenia, aby rozszerzać wśród warstw pracujących i ubogich znajomość i miłość ku Tobie, ku Kościołowi i papieżowi. Dziewico Niepokalana, Matko Boskiej Opatrzności, wesprzyj naszą prośbę u swego Syna Jezusa. Święci nasi patronowie, wstawcie się za nami. Amen
Międzynarodowy Dzień Modlitwy o Pokój (od 2004) w Kościele Katolickim
SOLENIZANCI
Ks. Mateusz Antoniak – 39 lat życia, 19 lat życia zakonnego, 11 lat kapłaństwa.
WSPOMINAMY W MODLITWIE
687 – Konon (zm. 21 września 687 w Rzymie) – 83. następca św. Piotra, zasiadał na tronie Piotrowym przez niespełna rok – od 21 października 686 do swojej śmierci 21 września 687 roku. Choć jego pontyfikat był krótki i przypadł na czas politycznych napięć w Rzymie, zapisał się w dziejach Kościoła jako postać godna szacunku i zaufania.
Urodził się prawdopodobnie w Syrii, w rodzinie greckiego pochodzenia. Był synem oficera wojskowego, a swoje wykształcenie zdobywał zapewne w Konstantynopolu. Przed wyborem na papieża służył jako kapłan w Rzymie. Został wybrany na biskupa Rzymu w atmosferze porozumienia między duchowieństwem a wojskiem – co było rzadkością w tamtym czasie – i być może to właśnie jego starczy wiek, łagodność i brak politycznych ambicji zjednały mu poparcie obu stron.
Jego pontyfikat przypadł na schyłek VII wieku, kiedy Cesarstwo Bizantyjskie usiłowało odzyskać wpływy na Zachodzie, a herezje chrystologiczne (zwłaszcza monoteletyzm) nadal budziły niepokoje w Kościele. Papież Konon konsekwentnie podtrzymywał decyzje swoich poprzedników i potwierdził uchwały Soboru Konstantynopolitańskiego III (680–681), potępiające monoteletyzm – naukę głoszącą, że Chrystus miał tylko jedną wolę (boską). Utrzymywał dobre relacje z cesarzem Justynianem II, który wysłał do Rzymu listy z deklaracją wiary zgodną z nauką katolicką.
Choć nie pozostawił po sobie wielkich dzieł teologicznych, jego pontyfikat cechował się spokojem i dbałością o jedność Kościoła. Zmarł 21 września 687 roku i został pochowany w bazylice św. Piotra. Po jego śmierci doszło do zamieszania wokół następstwa papieskiego, które trwało kilka miesięcy.
Papież Konon wspominany jest w Kościele jako jeden z tych cichych pasterzy, których służba – choć krótka – wpisała się w ciągłość tradycji i troski o czystość wiary. Jego osoba przypomina, że Kościół w najtrudniejszych czasach potrzebuje ludzi pojednania, pokory i wewnętrznego pokoju.
1964 – Bp Józef Gawlina (1892-1964), polski duchowny katolicki, biskup polowy WP.
Opracował: ks. Grzegorz Sikorski FDP i kl. Konrad Widera