KALENDARZ LITURGICZNY
Wspomnienie dowolne –Błogosławieni Wincenty Lewoniuk i Towarzysze, męczennicy z Pratulina
Pratulin martyrs, Walery Eljasz Radzikowski, XIX w., Public domain
Błogosławieni Wincenty Lewoniuk i dwunastu Towarzyszy zapisali jedną z najbardziej poruszających kart historii Kościoła na Podlasiu. Byli zwykłymi gospodarzami – ojcami rodzin, młodzieńcami i rolnikami – których życie toczyło się w rytmie wsi. Gdy jednak w 1874 roku carat rozpoczął brutalną likwidację Kościoła unickiego, ci prości ludzie odkryli w sobie niezwykłą siłę. Ich życiową misją stała się obrona wiary, jedności z papieżem i własnej parafii – misja, której wypełnienie wymagało złożenia największej z ofiar.
24 stycznia 1874 roku w Pratulinie Kozacy, wykonując rozkazy carskich urzędników, zażądali oddania świątyni i podporządkowania się obrzędom prawosławnym. Parafianie – pozbawieni kapłanów zesłanych wcześniej na Sybir – zgromadzili się przed cerkwią, świadomi ryzyka. Ubrani odświętnie, pożegnani z bliskimi, klękali na śniegu, śpiewając „Święty Boże”, gotowi bronić wiary bez przemocy, ale z heroiczną wiernością.
Wincenty Lewoniuk, młody i powszechnie szanowany gospodarz z Woroblina, jako pierwszy padł od carskich kul. Jego Towarzysze – m.in. Daniel Karmasz, Łukasz i Konstanty Bojkowie, Anicet Hryciuk, Ignacy Frańczuk czy Jan Andrzejuk – umierali z modlitwą na ustach, powtarzając słowa „słodko jest umierać za wiarę”. Łączyła ich dojrzała, prosta i głęboka religijność, która kształtowała ich codzienne decyzje, a w chwili próby stała się świadectwem odwagi większej niż strach przed śmiercią.
Męczennicy z Pratulina oddali życie nie tylko za świątynię, lecz przede wszystkim za wierność prawdzie chrześcijańskiej i jedność Kościoła. Ich misja – obrona wiary przekazanej przez przodków – stała się inspiracją dla kolejnych pokoleń unitów i katolików na Podlasiu. W 1996 roku św. Jan Paweł II wyniósł ich na ołtarze jako świadków, którzy niczym chrześcijanie pierwszych wieków udowodnili, że proste życie nie wyklucza wielkości serca.
Wspomnienie dowolne – Błogosławiony Henryk Suzo, prezbiter
Błogosławiony Henryk Suzo – mistyk, kaznodzieja i sługa Bożej Mądrości
Der Konstanzer Dominikaner-Mönch Heinrich Suso, artysta anonimowy, 1601, Public domain
łogosławiony Henryk Suzo (ok. 1295–1366), dominikanin z Konstancji, należy do najwybitniejszych przedstawicieli mistyki nadreńskiej. Pochodził ze szlacheckiego rodu, choć dorastał w warunkach skromnych, co wzmocniło jego wrażliwość na duchowe sprawy. Już jako trzynastolatek wstąpił do zakonu dominikanów, gdzie zgłębiał filozofię i teologię, a następnie kontynuował naukę w Kolonii pod kierunkiem mistrza Eckharta. Tam dojrzała jego duchowość i powiązanie z teologią apofatyczną, która akcentowała doświadczenie Boga przekraczającego ludzkie pojęcia.
Przełomem w życiu młodego dominikanina było mistyczne nawrócenie około osiemnastego roku życia. Suzo przyjął wówczas duchowy tytuł „sługi Przedwiecznej Mądrości” i właśnie wierność tej Mądrości stała się jego misją życiową. Dążąc do pełnego zjednoczenia z Bogiem, podejmował liczne umartwienia, przeżywał wizje mistyczne, a swoje doświadczenia wykorzystywał, by prowadzić innych do głębszej relacji z Chrystusem. Wspierał odnowę życia zakonnego i jako duchowy przewodnik towarzyszył zarówno zwykłym wiernym, jak i osobom konsekrowanym, szczególnie w klasztorach żeńskich.
Suzo był cenionym kaznodzieją i kierownikiem duchowym, bardziej poszukiwanym przez pojedyncze osoby niż przez tłumy. Jego pisma — takie jak Księga Mądrości Przedwiecznej, Księga Prawdy czy Mała Księga listów — ukształtowały duchowość kolejnych pokoleń, inspirując m.in. Tomasza à Kempis. Choć jego nauczanie bywało badane przez władze kościelne, pozostał wierny ortodoksji, a jego dzieła z czasem stały się klasyką chrześcijańskiej mistyki.
Zmarł w Ulm 25 stycznia 1366 roku. Papież Grzegorz XVI ogłosił go błogosławionym w 1831 r., potwierdzając trwałą wartość jego duchowego dziedzictwa.
Wspomnienie dowolne – Błogosławiony Mikołaj Gross, męczennik
Wspomnienie dowolne – Święty Ildefons, biskup
KALENDARZ OPATRZNOŚCI BOŻEJ
1927 – Rozpoczął się I Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina.
ORIOŃSKI SKARBIEC MODLITWY
POWOŁANIA DO ZGROMADZEŃ ŚWIĘTEGO ALOJZEGO ORIONE
O Jezu, który w swojej nieskończonej miłości ku ludziom, rzekłeś kiedyś Apostołom: „Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało; proście tedy Pana żniwa, aby wysłał robotników na żniwo swoje” (por. Mt 9,37), oto my pokornie błagamy, abyś raczył przyjąć do swego serca tę oto prośbę i przedstawił ją swojemu Ojcu Niebieskiemu, żeby zesłał powołania dla Małego Dzieła. Wzbudź ofiarne dusze gotowe do pracy i poświęcenia, aby rozszerzać wśród warstw pracujących i ubogich znajomość i miłość ku Tobie, ku Kościołowi i papieżowi. Dziewico Niepokalana, Matko Boskiej Opatrzności, wesprzyj naszą prośbę u swego Syna Jezusa. Święci nasi patronowie, wstawcie się za nami. Amen
WSPOMINAMY W MODLITWIE
2013 – Józef Glemp (1929-2013) – prymas Polski, metropolita gnieźnieński i warszawski, kardynał.
Prymas Polski ks. kard. Józef Glemp, Jasna Góra, 26 sierpnia 2008 r., author: Jarosław Roland Kruk / Wikipedia, licence: CC-BY-SA-3.0
Kardynał Józef Glemp należał do najważniejszych hierarchów Kościoła katolickiego w powojennej Polsce. Pochodził z Inowrocławia, a po studiach seminaryjnych w Gnieźnie i specjalistycznej formacji w Rzymie zdobył szeroką wiedzę z prawa kanonicznego. W kraju współpracował blisko z prymasem Stefanem Wyszyńskim, przejmując od niego troskę o duchową kondycję narodu pod rządami systemu komunistycznego.
W 1979 roku został mianowany biskupem warmińskim, obejmując diecezję o bogatych tradycjach i wielokulturowej historii. Jako ordynariusz prowadził szeroką działalność duszpasterską, dbał o formację kapłanów oraz odbudowę życia wspólnotowego w regionie, który wciąż odczuwał skutki powojennych przekształceń. Zainicjował liczne inwestycje w infrastrukturę kościelną, wspierał rozwój sanktuariów i miejscowej kultury religijnej, a także angażował się w dialog społeczny na Warmii. Jego posługa cechowała się spokojem, życzliwością i dążeniem do jedności, co zyskało mu szacunek zarówno wiernych, jak i osób spoza Kościoła.
W 1981 roku, po śmierci Prymasa Tysiąclecia, został powołany na urząd prymasa oraz arcybiskupa gnieźnieńsko-warszawskiego. Jego misją stało się prowadzenie Kościoła przez burzliwy okres stanu wojennego i przełomu lat 80. Glemp apelował o dialog, bronił podstawowych wolności i starał się łagodzić napięcia społeczne. Po reformie struktur kościelnych w 1992 roku został pierwszym metropolitą warszawskim, rozwijając dalszą pracę duszpasterską i charytatywną w stolicy.
Zmarł w 2013 roku, pozostawiając w pamięci obraz pasterza roztropnego, oddanego wiernym i odpowiedzialnego za kształt życia religijnego w Polsce. Jego droga – od Warmii po Warszawę – była świadectwem konsekwentnej, spokojnej i głęboko zakorzenionej służby Kościołowi.
MĘCZENNICY I PRZEŚLADOWANI
1945 – Franciszek Alter (1889-1945) – polski generał brygady.
Zawody Strzeleckie, Łucznicze i Myśliwskie w Poznaniu; czerwiec 1935. Pułkownik Franciszek Alter wręcza nagrodę uczestnikowi zawodów, autor nieznany, 1935, Public domain
Franciszek Alter należał do grona oficerów, którzy swoją służbę traktowali jako zobowiązanie wobec narodu naznaczonego walką o wolność. Urodzony w 1889 roku, dorastał w realiach pozbawionej państwowości Polski, co ukształtowało jego głębokie poczucie odpowiedzialności i gotowość do poświęcenia. Z chwilą wybuchu I wojny światowej wstąpił w szeregi armii austro-węgierskiej, lecz jego prawdziwe miejsce było po stronie odradzającej się Ojczyzny. Po 1918 roku podjął służbę w Wojsku Polskim, gdzie szybko dostrzeżono jego talent dowódczy oraz zdyscyplinowaną, odważną postawę.
W czasie wojny polsko-bolszewickiej wyróżnił się spokojem w sytuacjach największego zagrożenia, troską o podkomendnych i umiejętnością podejmowania decyzji, które wielokrotnie ratowały zagrożone oddziały. Jego przełożeni opisywali go jako oficera, który nigdy nie zostawiał ludzi samych w trudnych chwilach – zawsze znajdował się tam, gdzie walka była najcięższa. To poczucie odpowiedzialności i bezpośrednie dowodzenie w ogniu walki stały się jego znakiem rozpoznawczym także w kolejnych latach służby.
W okresie międzywojennym Alter pełnił funkcje dowódcze w piechocie, zdobywając opinię człowieka twardego, ale sprawiedliwego. Awans na generała brygady był potwierdzeniem nie tylko jego kompetencji, lecz także moralnego autorytetu w armii. We wrześniu 1939 roku dowodził jednostkami broniącymi się w wyjątkowo trudnych warunkach, starając się ocalić jak najwięcej żołnierzy przed nieuniknioną niewolą. Jego postawa – spokój, godność i nieustanna troska o ludzi – wzmacniała morale w rozbitych oddziałach.
Po klęsce kampanii wrześniowej Alter trafił do niemieckiej niewoli, gdzie również dał świadectwo niezłomności charakteru. Proponowano mu podpisanie niemieckiej listy narodowościowej, co mogłoby przynieść mu lżejsze warunki. Generał odrzucił jednak tę propozycję, uznając ją za sprzeczną z honorem polskiego oficera. Decyzja ta sprowadziła na niego szykany ze strony władz obozowych, lecz Alter nie uległ presji.
Od 1941 roku więziono go w Oflagu VII A Murnau, jednym z największych obozów jenieckich dla polskich oficerów. Pomimo trudnych warunków starał się zachować godność i wspierać współwięźniów, podtrzymując ich morale. W 1944 roku jego stan zdrowia znacznie się pogorszył, dlatego przewieziono go do szpitala w Garmisch-Partenkirchen, gdzie zmarł 23 stycznia 1945 roku. Tam też został pochowany.
Po wojnie jego prochy przeniesiono na Cmentarz obozowy w Murnau, obok innych polskich oficerów, którzy podzielili podobny los. Generał Franciszek Alter do końca zachował wierność Ojczyźnie, a jego niezłomna postawa w niewoli stanowi ostatni, wyjątkowo wymowny rozdział heroicznego życia.
1950 – Roman Szczur „Urszula” (1910–1950) — podoficer Korpusu Obrony Pogranicza, kierownik Rejonu WiN.
Roman Szczur, znany w konspiracji także jako Roman Szumski, urodził się 15 sierpnia 1910 w kolonii Roszki Udryckie pod Zamościem. Służbę wojskową rozpoczął w latach 1931–1932 w 23. pułku piechoty, a następnie został zawodowym podoficerem w Korpusie Ochrony Pogranicza (KOP). W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku dostał się do sowieckiej niewoli, ale uciekł z transportu kolejowego. W listopadzie 1939 r. wstąpił do konspiracji, najpierw w Służbie Zwycięstwu Polski (SZP), potem w ZWZ-AK, gdzie od marca 1941 dowodził placówkami w rejonie Zamościa (Stary Zamość, Nielisz). Po zakończeniu II wojny światowej pozostał w antykomunistycznym podziemiu i wstąpił do Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN). W grudniu 1945 r. objął kierownictwo Rejonu „Jaśmin” Obwodu WiN Zamość. Najbardziej spektakularną akcją jego oddziału była operacja z 8 maja 1946 roku — wraz z 12 żołnierzami rozbił więzienie w Zamościu, uwalniając 301 więźniów, w tym wielu swoich towarzyszy z podziemia. Wobec rosnącego zagrożenia ze strony komunistycznych służb, przeniósł się na Ziemie Zachodnie i 22 marca 1947 r. ujawnił się przed komisją amnestyjną. W marcu 1949 r. dokonał napadu na bank spółdzielczy w Nowej Soli, który sfinansował pomoc dla represjonowanych żołnierzy WiN. Niestety został aresztowany 28 marca 1949 przez funkcjonariuszy UB. W procesie pokazowym, podczas sesji sądu we Wrocławiu (sprawa w Nowej Soli), został skazany na karę śmierci 21 września 1949 r. Roman Szczur został rozstrzelany 23 stycznia 1950 w więzieniu przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Zgodnie ze wspomnieniami i relacjami, jego egzekucja odbyła się w brutalnych warunkach — śledztwo sugeruje, że był torturowany przed śmiercią. Po latach, w listopadzie 2011 r., jego szczątki odnaleziono na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu. W czerwcu 2019 r. je zidentyfikowano, a w marcu 2021 r. odbyły się uroczystości pogrzebowe z honorami wojskowymi w Radecznicy. Podczas pogrzebu wystąpiły m.in. słowa, które miał wypowiedzieć tuż przed śmiercią:
„…Darujcie mi wszyscy za cierpienia, które znosiliście za mnie […] dziś odchodzę na tamten świat do tatusia i braci naszych. Taka wola Boga Najwyższego… Żegnajcie w zgodzie i pomagajcie sobie wzajemnie.”
Pośmiertnie awansowany został na stopień kapitana, a władze III RP nadały mu Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.
Opracował: ks. Grzegorz Sikorski FDP