KALENDARZ LITURGICZNY
Wspomnienie dowolne –Najświętsza Maryja Panna, Matka Boża Ostrobramska, Matka Miłosierdzia
Wilno – obraz Matki Bożej Ostrobramskiej, Fczarnowski, 2009, CC BY-SA 3.0
W samym sercu Wilna, w miejscu, gdzie niegdyś wznosiły się miejskie mury obronne, znajduje się jedno z najważniejszych sanktuariów maryjnych Europy Wschodniej – Ostra Brama. Jej historia nierozerwalnie splata się z dziejami miasta. Na przełomie XV i XVI wieku wzniesiono wokół Wilna system murów z dziewięcioma bramami. Jedna z nich, zwana pierwotnie Miednicką lub Krewską, z czasem przyjęła nazwę Ostrej Bramy. Zgodnie ze średniowiecznym zwyczajem, na bramach umieszczano święte wizerunki, mające chronić miasto i jego mieszkańców. To właśnie tu zawisł obraz Matki Bożej, który z biegiem lat stał się przedmiotem gorącego kultu i źródłem wielu łask.
Obraz Najświętszej Maryi Panny Ostrobramskiej powstał prawdopodobnie w pierwszej połowie XVII wieku. Nieznany artysta stworzył go techniką tempery na ośmiu dębowych deskach, inspirowany twórczością flamandzkiego malarza Martina de Vosa. Przedstawia Maryję bez Dzieciątka, z rękami skrzyżowanymi na piersiach i głową lekko pochyloną w stronę wiernych. Spokój Jej twarzy i półprzymknięte oczy nadają wizerunkowi głęboki wymiar modlitewnej zadumy. Głowę Matki Bożej wieńczą dwie korony – starsza z końca XVII wieku oraz druga, bogato zdobiona, z XVIII wieku. Uroczysta koronacja cudownego obrazu miała miejsce 2 lipca 1927 roku z udziałem arcybiskupa Aleksandra Kakowskiego, prezydenta Ignacego Mościckiego i marszałka Józefa Piłsudskiego.
Kult Matki Miłosierdzia rozkwitł szczególnie w XVIII wieku, a po rozbiorach Polski nabrał nowego, duchowego znaczenia – jako znak nadziei i jedności w trudnych czasach. W XX wieku modlitwy w Ostrej Bramie nabrały także nowego wymiaru dzięki związkom z kultem Miłosierdzia Bożego. To właśnie tutaj, w 1935 roku, po raz pierwszy publicznie wystawiono obraz Jezusa Miłosiernego namalowany według wizji św. Faustyny Kowalskiej.
W 1993 roku do Ostrej Bramy przybył św. Jan Paweł II, który ofiarował Matce Bożej Miłosierdzia złotą różę. Papież wielokrotnie wspominał to miejsce, dziękując Maryi za ocalenie życia po zamachu z 1981 roku. Do dziś słowa Adama Mickiewicza: „Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy i w Ostrej świecisz Bramie” rozbrzmiewają w modlitwach pielgrzymów. Kult Matki Bożej Ostrobramskiej trwa nie tylko na Litwie, lecz także w Polsce, gdzie ponad trzydzieści parafii obrało Ją za swoją patronkę.
Wspomnienie dowolne – Święta Małgorzata Szkocka, królowa Szkocji
The Landing of St Margaret at Queensferry A.D. 1068, William Hole, 1899, Public domain
Święta Małgorzata Szkocka przyszła na świat w 1046 roku na Węgrzech, w rodzinie królewskiej wygnanej z Anglii. Była córką księcia Edwarda Wygnańca i węgierskiej księżniczki Agaty, a zarazem wnuczką króla Anglii Edmunda Żelaznobokiego. Jej dzieciństwo upłynęło w atmosferze religijności i wykształcenia, które później głęboko wpłynęły na jej sposób życia i panowania. Po powrocie do Anglii, a następnie ucieczce przed Normanami, los zaprowadził ją do Szkocji, gdzie znalazła schronienie – i przeznaczenie.
W 1070 roku poślubiła króla Malcolma III, wprowadzając na dwór szkocki ducha kultury, nauki i chrześcijańskiego miłosierdzia. Królowa nie ograniczała się do roli małżonki i matki ośmiorga dzieci – jej celem było duchowe i moralne odrodzenie królestwa. Uczyniła ze swojego życia misję ewangelizacyjną: uczyła męża modlitwy, wspierała reformy Kościoła i dbała o rozwój edukacji. Dzięki niej w Szkocji zwołano synod, który uporządkował zasady życia religijnego, w tym praktyki wielkopostne i przyjmowanie Komunii wielkanocnej.
Małgorzata była przykładem chrześcijańskiej miłości w czynach. Swoje bogactwo traktowała jako narzędzie pomocy – opiekowała się ubogimi, więźniami i sierotami, codziennie karmiąc potrzebujących własnymi rękami. Nie zaczynała posiłku, dopóki nie nakarmiła głodnych. Dbała również o kulturę duchową i materialną Szkocji, fundując kościoły i opactwa, w tym Dunfermline Abbey i odnowione opactwo Iona, gdzie spoczywali dawni władcy szkoccy.
Kiedy w 1093 roku jej mąż i syn polegli w bitwie, chora Małgorzata przyjęła tę wieść z pokorą, oddając Bogu swoje cierpienie. Zmarła 16 listopada tego samego roku, a jej śmierć stała się symbolem głębokiej wiary i pełnego oddania.
Misją życiową św. Małgorzaty była przemiana Szkocji w królestwo oparte na wierze, sprawiedliwości i miłosierdziu. Dzięki niej chrześcijaństwo w tym kraju nabrało nowej mocy. Kanonizowana w XIII wieku, stała się patronką Szkocji, rodzin i królowych – wzorem świętości w codzienności.
Wspomnienie dowolne – Święta Gertruda, dziewica
Santa Gertrudis de Helfta, llamada también la Magna o la Grande., autor anonimowy, Public domain
Święta Gertruda, znana także jako Gertruda Wielka, urodziła się 6 stycznia 1256 roku w Turyngii. Wychowywana od piątego roku życia w klasztorze cysterek w Helfcie, szybko ujawniła niezwykłe zdolności intelektualne. Opatka Gertruda z Hackenborn i święta Mechtylda, jej mistrzyni, wprowadziły młodą dziewczynę w świat teologii i duchowości, rozwijając w niej głód wiedzy, który początkowo całkowicie ją pochłonął. Nauka i filozofia stały się dla niej niemal celem samym w sobie – aż do momentu duchowego przełomu.
W wieku dwudziestu sześciu lat, 27 stycznia 1281 roku, Gertruda przeżyła głębokie doświadczenie mistyczne, które określiła jako „nawrócenie od pobożności do Boga żywego”. Od tego momentu całkowicie poświęciła się kontemplacji i modlitwie, a jej życie nabrało wymiaru duchowej służby. Otrzymała dar objawień i proroczych wizji, w których Chrystus ukazywał jej tajemnice swego Serca – symbolu bezgranicznej miłości Boga do człowieka. Z polecenia samego Jezusa zaczęła spisywać swoje doświadczenia w dziele Objawienia, które stało się jednym z najważniejszych świadectw duchowości średniowiecza.
Gertruda była nie tylko mistyczką, ale i nauczycielką wiary. W swoich pismach uczyła, że prawdziwe poznanie Boga nie rodzi się z lektury, lecz z miłości i pokory. W modlitwie prosiła, by wola Boża, a nie jej własne pragnienia, kierowała całym jej życiem. Cierpienia, które ją spotykały, zarówno duchowe, jak i cielesne, przyjmowała jako dar oczyszczający duszę.
Zmarła w 1302 roku, pozostawiając po sobie bogaty dorobek duchowy: Objawienia, Ćwiczenia duchowe, Modlitwy i Listy. Jej misją życiową było głoszenie miłości Chrystusa przez osobiste zjednoczenie z Jego Sercem i przekazywanie tego doświadczenia innym. Dzięki niej kult Serca Jezusowego rozkwitł na długo przed objawieniami św. Małgorzaty Alacoque. W 1732 roku papież Klemens XII rozciągnął jej kult na cały Kościół, a św. Gertruda stała się patronką duchowego zjednoczenia człowieka z Bogiem i całych wspólnot chrześcijańskich.
Wspomnienie dowolne – Święta Agnieszka z Asyżu, dziewica
Arrival of Saint Agnes of Assisi at the Convent, António de Oliveira Bernardes , 1697, Public domain
Święta Agnieszka z Asyżu, urodzona około 1197 roku jako Katarzyna Offreduccio, pochodziła z możnego rodu, który odegrał ważną rolę w początkach zakonu klarysek. Jej rodzicami byli Favarone Offreduccio i błogosławiona Ortolana, a starszą siostrą – św. Klara, duchowa córka św. Franciszka z Asyżu. To właśnie przykład Klary rozbudził w młodej Katarzynie pragnienie całkowitego oddania się Bogu. Gdy w 1212 roku Klara uciekła z domu, by rozpocząć życie zakonne, piętnastoletnia Katarzyna poszła jej śladem zaledwie dwa tygodnie później.
Rodzina nie zaakceptowała tej decyzji. Ojciec, chcąc wymusić powrót córki, wysłał krewnych, by siłą sprowadzili ją do domu. Jednak wydarzenia, które nastąpiły, uznano za znak Bożej opieki: napastnicy nie byli w stanie poruszyć dziewczyny, a jeden z nich doznał paraliżu. To doświadczenie sprawiło, że rodzina ustąpiła, pozwalając Katarzynie pozostać w klasztorze. Niedługo potem św. Franciszek osobiście nadał jej imię Agnieszka, przywołując na myśl młodą rzymską męczennicę, symbol czystości i odwagi.
Agnieszka od początku życia zakonnego wykazywała niezwykłą gorliwość i duchową dojrzałość. Wkrótce została przełożoną klasztoru w Monticelli koło Florencji, który dzięki jej mądrości i pobożności stał się jednym z najważniejszych ośrodków żeńskiej duchowości franciszkańskiej. Z jej inicjatywy powstały też nowe wspólnoty w Mantui, Padwie i Wenecji. Żyła w surowym ubóstwie, poświęcając się modlitwie, pokucie i służbie siostrom. Często przeżywała mistyczne uniesienia, a szczególną czcią otaczała Dzieciątko Jezus.
Jej misją życiową było wierne naśladowanie Chrystusa w duchu św. Franciszka i św. Klary – poprzez życie pełne pokory, prostoty i braterskiej miłości. Pragnęła, by wspólnoty zakonne, które zakładała, promieniowały modlitwą i miłosierdziem na cały świat. Zmarła 16 listopada 1253 roku w Asyżu, niedługo po śmierci swojej ukochanej siostry Klary. W 1753 roku papież Benedykt XIV ogłosił ją świętą. Dziś św. Agnieszka z Asyżu jest patronką klarysek i wszystkich, którzy z odwagą wybierają wierność Ewangelii ponad dobra tego świata.
Wspomnienie dowolne – Święci męczennicy i prezbiterzy Roch Gonzalez, Alfons Rodriguez i Jan de Castillo
Saints Juan del Castillo, Roque González and Alfonso Rodríguez, Jesuit martyrs at Paraguay, autor nieznany, XIX w., Public domain
Trzej jezuici: Roch González, Alfons Rodríguez i Jan de Castillo, należeli do grona tych misjonarzy, którzy w XVII wieku zanieśli Ewangelię na tereny dzisiejszego Paragwaju, Brazylii i Argentyny. Ich życie i śmierć stały się symbolem odwagi oraz całkowitego oddania Bogu i ludziom, wśród których posługiwali.
Roch González de Santa Cruz, urodzony w 1568 roku w Asunción, pochodził z wpływowej rodziny hiszpańskich kolonizatorów. Mimo obiecującej kariery kościelnej odrzucił godności i wstąpił do jezuitów, by służyć Indianom Guaycuru. Swoją działalność opierał na pracy i przykładzie – budował wspólnoty, uczył rzemiosła i rolnictwa, a także wznosił kościoły, w których muzyka i modlitwa splatały się w jedno. W redukcjach, które zakładał, wprowadzał porządek oparty na godności i wzajemnym szacunku.
Do współpracy z nim dołączyli dwaj młodsi jezuici z Hiszpanii – Alfons Rodríguez i Jan de Castillo. Obaj, pełni zapału misyjnego, przybyli do Ameryki Południowej, by wspierać Rocha w ewangelizacji plemion indiańskich. Ich wspólna praca przynosiła obfite owoce – ludność coraz liczniej przyjmowała wiarę chrześcijańską i zyskiwała poczucie wspólnoty.
Jednak ich działalność wzbudziła sprzeciw lokalnego szamana Nezu, który utracił wpływy wśród ludu. W listopadzie 1628 roku podburzeni przez niego Indianie zamordowali Rocha Gonzáleza, a następnie Alfonsa Rodrígueza. Kilka dni później w podobny sposób zginął Jan de Castillo. Zginęli w sposób okrutny, ale do końca zachowali wiarę i spokój ducha.
Misją życiową tych trzech męczenników było głoszenie Ewangelii nie słowem, lecz życiem – przez służbę, poświęcenie i miłość do powierzonych im ludzi. Ich śmierć nie była końcem, lecz początkiem trwałego dziedzictwa – zrodziła wśród Indian pragnienie pokoju i wiary. W 1934 roku papież Pius XI ogłosił ich błogosławionymi, a w 1988 roku św. Jan Paweł II wyniósł ich na ołtarze jako świętych patronów misjonarzy Ameryki Południowej.
Wspomnienie dowolne – Rocznica poświęcenia rzymskich bazylik św. apostołów Piotra i Pawła
Bazylika św. Piotra w Watykanie została wzniesiona nad grobem św. Piotra, na miejscu dawnego cyrku Nerona. Jej budowę zapoczątkował Konstantyn Wielki w IV w., a obecny kształt nadano jej w renesansie i baroku – głównymi twórcami byli m.in. Bramante, Michał Anioł i Bernini. Bazylika została konsekrowana w 1626 r., ma 211 m długości i kopułę wysoką na prawie 120 m. Znajdują się w niej m.in. konfesja nad grobem św. Piotra, Pieta Michała Anioła oraz groby papieży. Do bazyliki prowadzi plac św. Piotra z kolumnadą Berniniego i egipskim obeliskiem.
Bazylika św. Pawła za Murami została zbudowana przez cesarza Teodozjusza I i jego następców, według tradycji w miejscu pochówku św. Pawła. Po pożarze w 1823 r. została odbudowana i konsekrowana ponownie w 1854 r. przez Piusa IX. Ma pięć naw, 80 kolumn i długość 131 m. Znana jest z mozaiki z XIII w. i medalionów z wizerunkami papieży.
Wszystkie cztery bazyliki większe (św. Piotra, św. Pawła, św. Jana na Lateranie i MB Większa) znajdują się w Rzymie i są miejscem licznych pielgrzymek. Wspomnienie poświęcenia bazylik św. Piotra i Pawła obchodzone jest wspólnie od XIXw.
Façade of St. Peter’s Basilica as seen from Saint Peter’s Square, Jolly Janner, 2009, Public domain
Rom, Sankt Paul vor den Mauern, San Paolo fuori le mura, Berthold Werner, 2007, Public domain
KALENDARZ OPATRZNOŚCI BOŻEJ
1414– Rozpoczął sięsobór w Konstancjikończącywielką schizmę zachodnią.
Sobór w Konstancji, trwający od 1414 do 1418 roku, był jednym z najważniejszych zgromadzeń Kościoła katolickiego w historii średniowiecza. Jego głównym celem było zakończenie Wielkiej Schizmy Zachodniej, trwającej od 1378 roku, podczas której jednocześnie funkcjonowało trzech konkurencyjnych papieży: w Rzymie, Awinionie i dla pewnego czasu w Pizie. Schizma ta poważnie osłabiła autorytet Kościoła, podważając jego jedność i wpływ moralny w Europie, a także przyczyniła się do wzrostu napięć politycznych między państwami katolickimi.
Przyczyny zwołania soboru były zarówno religijne, jak i polityczne. Kryzys papiestwa wymagał natychmiastowego rozwiązania, aby przywrócić jedność Kościoła. Dodatkowo narastały konflikty między monarchami europejskimi, którzy wspierali różnych papieży, co groziło destabilizacją całego kontynentu. Sobór w Konstancji miał też zająć się reformą życia duchowieństwa oraz potępieniem herezji, które w tym okresie zyskiwały na znaczeniu, w tym nauk Jana Husa i innych reformatorów.
Przebieg soboru był skomplikowany i wymagał zręcznego negocjowania między różnymi frakcjami. Sobór został zwołany z inicjatywy cesarza Zygmunta Luksemburskiego, który odgrywał kluczową rolę w mediacjach. Jednym z pierwszych sukcesów było zmuszenie wszystkich trzech konkurencyjnych papieży do ustąpienia lub zrzeczenia się roszczeń do tronu papieskiego. W 1417 roku wybrano nowego papieża – Marcina V, który został uznany przez cały Kościół, co definitywnie zakończyło schizmy.
Wybitne jednostki soboru to przede wszystkim cesarz Zygmunt Luksemburski, którego dyplomacja umożliwiła rozwiązanie kryzysu, oraz Jan Hus, czeski reformator, którego proces i stracenie w 1415 roku w Konstancji odbiło się szerokim echem w Europie. Innymi ważnymi postaciami byli kardynałowie i teologowie zaangażowani w negocjacje i reformy Kościoła, m.in. kardynał Oddone Colonna (przyszły papież Marcin V).
Najważniejszą postacią polską był arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba, który odegrał kluczową rolę w negocjacjach dotyczących wyboru papieża Marcina V, kończącego schizmę. Towarzyszyli mu inni biskupi, m.in. Jan Radlica z Krakowa, którzy uczestniczyli w komisjach dyskutujących reformę Kościoła oraz w sprawach proceduralnych soboru. Polscy delegaci śledzili też proces Jana Husa i jego zwolenników, wyrażając swoje stanowisko wobec sprawiedliwości sądów soborowych.
Udział Polski miał nie tylko wymiar religijny, lecz także polityczny – obecność polskich duchownych potwierdzała lojalność wobec papiestwa i wzmacniała pozycję Kościoła w kraju. Reprezentacja Polski w tak ważnym wydarzeniu historycznym ukazuje znaczenie kraju w Europie Środkowej oraz świadczy o aktywnym udziale w rozwiązywaniu kryzysów Kościoła.
Owoce soboru w Konstancji miały znaczenie wieloaspektowe. Przede wszystkim przywrócono jedność Kościoła poprzez wybór Marcina V i zakończenie schizmy. Sobór podjął również działania reformujące duchowieństwo, choć ich efekty były częściowo ograniczone, oraz potępił nauki uznane za herezję, jak idee Jana Husa. Sobór pozostawił też trwałe dziedzictwo w zakresie praw kościelnych, ustanawiając precedens, że sobór może ingerować w sprawy papiestwa w sytuacjach kryzysowych.
W konsekwencji Sobór w Konstancji przywrócił autorytet Kościoła, zapewnił polityczną stabilizację w Europie Zachodniej i wyznaczył kierunki reform, które stopniowo wpływały na życie duchowe i administracyjne Kościoła katolickiego w XV wieku. Było to wydarzenie przełomowe, które zakończyło jeden z najpoważniejszych kryzysów w historii średniowiecznego Kościoła.
1611 – Przed kościołem św. Anny w Warszawie elektor brandenburski Jan Zygmunt Hohenzollern złożył hołd lenny królowi Zygmuntowi III Wazie.
Portret króla Zygmunta III Wazy, Jan Szwankowski, około 1590 r., Public domain
Jan Zygmunt Hohenzollern. Fot. WikimediaCommons
1996 – Matka Teresa z Kalkutyotrzymała tytułHonorowego Obywatela Stanów Zjednoczonych.
ORIOŃSKI SKARBIEC MODLITWY
POWOŁANIA DO ZGROMADZEŃ ŚWIĘTEGO ALOJZEGO ORIONE
O Jezu, który w swojej nieskończonej miłości ku ludziom, rzekłeś kiedyś Apostołom: „Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało; proście tedy Pana żniwa, aby wysłał robotników na żniwo swoje” (por. Mt 9,37), oto my pokornie błagamy, abyś raczył przyjąć do swego serca tę oto prośbę i przedstawił ją swojemu Ojcu Niebieskiemu, żeby zesłał powołania dla Małego Dzieła. Wzbudź ofiarne dusze gotowe do pracy i poświęcenia, aby rozszerzać wśród warstw pracujących i ubogich znajomość i miłość ku Tobie, ku Kościołowi i papieżowi. Dziewico Niepokalana, Matko Boskiej Opatrzności, wesprzyj naszą prośbę u swego Syna Jezusa. Święci nasi patronowie, wstawcie się za nami. Amen
Solenizanci
Carità Haręźlak – Przełożona Prowincjalna Sióstr Orionistek
WSPOMINAMY W MODLITWIE
1937 – Edward Porębowicz (1862 –1937). Edward Porębowicz był znanym poetą i jednym z najważniejszych polskich tłumaczy przełomu XIX i XX wieku. Przełożył na język polski m.in. „Boską komedię” Dantego, „Życie jest snem” Calderóna, a także utwory Petrarki, Leoparda czy Heinego. Dzięki jego kunsztowi poetyckiemu wiele arcydzieł literatury europejskiej zyskało trwałe miejsce w polskiej kulturze. Był także profesorem uniwersyteckim, związanym m.in. z Uniwersytetem Lwowskim i Uniwersytetem Jana Kazimierza. Zmarł 16 listopada 1937 roku we Lwowie. Jego praca translatorska do dziś uchodzi za wzór wierności i poetyckiego piękna.
Edward Porębowicz, Wikimedia Commons, Public domain
1945 – Stefan Banach (1892–1945). Jeden z najwybitniejszych polskich matematyków i współtwórcą lwowskiej szkoły matematycznej. Urodził się we Lwowie i tam też prowadził większość swojej działalności naukowej. Banach jest uznawany za ojca nowoczesnej analizy funkcjonalnej – pojęcie „przestrzeni Banacha” nosi jego imię i stanowi fundament współczesnej matematyki. Pomimo trudnych warunków wojennych kontynuował badania i wykładał na Uniwersytecie Lwowskim. Zmarł 16 listopada 1945 roku w Krakowie.
Stefan Banach, autor nieznany, 1945, Public domain
2019 – Bronisław Dembowski, polski duchowny katolicki,biskup włocławski
Zdjęcie biskupa seniora włocławskiego Bronisława Dembowskiego podczas mszy w kościele farnym w Kole (2008), Kolanin, Public domain
Bp Bronisław Dembowski (1927–2019) – polski duchowny katolicki, biskup pomocniczy diecezji włocławskiej w latach 1993–2003. Był cenionym duszpasterzem i wykładowcą, angażującym się w sprawy społeczne i edukacyjne Kościoła. Z wykształcenia teolog i filozof, znany z głębokiego zaangażowania w dialog ekumeniczny oraz rozwój życia religijnego w diecezji. Po przejściu na emeryturę pozostawał aktywny w pracy pastoralnej, wspierając lokalne wspólnoty katolickie aż do śmierci w 2019 roku.
ZMARLI Z RODZINY ORIOŃSKIEJ
1980 – Siostra Maria Hiacynta – Maria Sztuka PSMC (1892-1980) – urodzona w Zduńskiej Woli, zmarła w Zalesiu Górnym mając 88 lat życia i 47 lat profesji zakonnej.
MĘCZENNICY I PRZEŚLADOWANI
Jerzy Krzyżanowski ps. „Sęp” (1920-1947). Polski żołnierz Armii Krajowej i działacz podziemia antykomunistycznego. W czasie II wojny światowej aktywnie uczestniczył w walkach z okupantem niemieckim jako członek AK. Po wojnie nie pogodził się z narzuconym przez ZSRR systemem komunistycznym i kontynuował działalność w strukturach podziemia niepodległościowego. Był zaangażowany w organizowanie oporu zbrojnego przeciw władzy ludowej. Aresztowany przez funkcjonariuszy UB, zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach 16 listopada 1947 roku, prawdopodobnie w wyniku represji wobec żołnierzy wyklętych.
Opracował: ks. Grzegorz Sikorski FDP