KALENDARZ LITURGICZNY
WIELKA SOBOTA
Lamentation of Christ, Albrecht Dürer, 1500, Public domain
Wielka Sobota jest dniem ciszy i oczekiwania w liturgii Kościoła. W przeciwieństwie do wydarzeń Wielkiego Czwartku i Wielkiego Piątku nie przynosi wielu opisów ewangelicznych, lecz kieruje uwagę wiernych na tajemnicę zstąpienia Chrystusa do otchłani. Według tradycji chrześcijańskiej po śmierci na krzyżu Jezus zstąpił do miejsca, gdzie oczekiwały dusze sprawiedliwych Starego Testamentu. Nie mogły one jeszcze wejść do nieba, ponieważ odkupienie świata nie zostało dokonane. Wśród nich wymienia się między innymi Adama i Ewę, Abla, Noego, Abrahama, Mojżesza, Dawida oraz proroków. Wiara w to wydarzenie została wyrażona w Składzie Apostolskim w słowach: „zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał”. Od pierwszych wieków chrześcijaństwa prawda ta była obecna w nauczaniu Ojców Kościoła. Podkreślali oni, że Chrystus ogłosił w otchłani swoje zwycięstwo i otworzył sprawiedliwym drogę do zbawienia. Wielka Sobota przypomina więc o oczekiwaniu na pełnię triumfu, który objawi się w poranek Zmartwychwstania. W Polsce dzień ten wiąże się także z pięknymi zwyczajami. Do południa w kościołach święci się pokarmy przyniesione w ozdobnych koszykach. Wśród nich znajdują się m.in. chleb, wędliny, chrzan, masło, a przede wszystkim jajka – często barwnie zdobione pisanki. Symbolizują one nowe życie i zwycięstwo nad śmiercią. Zwyczaj ich przygotowywania znany był już w średniowieczu. Przez całą Wielką Sobotę nie odprawia się Mszy świętej; wierni gromadzą się natomiast przy symbolicznym Grobie Pańskim na modlitwie i adoracji. Dopiero po zapadnięciu zmroku rozpoczyna się najuroczystsza celebracja roku liturgicznego – Wigilia Paschalna, która wprowadza Kościół w radość Zmartwychwstania Chrystusa.
Wspomnienie dowolne –Święty Izydor z Sewilli, biskup i doktor Kościoła
Izydor z Sewilli (z prawej) i Braulion z Saragossy, Meister des Codex 167, 2 poł. X w., Public domain
Święty Izydor z Sewilli urodził się około 560 roku w Nowej Kartaginie, na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Wzrastał w rodzinie niezwykłej – jego rodzeństwo również zostało wyniesione na ołtarze. Po wczesnej śmierci rodziców opiekę nad nim przejął najstarszy brat, arcybiskup Sewilli. Legenda o roju pszczół, które miały spocząć na ustach niemowlęcia, symbolicznie zapowiadała jego dar wymowy i przyszłą sławę kaznodziei. Po śmierci brata objął biskupstwo w Sewilla i podjął szeroko zakrojoną odnowę Kościoła. Jego misją życiową było scalenie duchowe i intelektualne chrześcijańskiej Hiszpanii – umocnienie ortodoksji, podniesienie poziomu wykształcenia duchowieństwa oraz uporządkowanie liturgii. Przewodniczył synodom w Sewilli (619) oraz w Toledo (633), które ustaliły wyznanie wiary używane w Hiszpanii i przyczyniły się do jedności kościelnej. Zakładał szkoły, klasztory i biblioteki, widząc w edukacji fundament trwałości wiary. Był pisarzem o imponującej erudycji. Pozostawił ponad dwadzieścia dzieł, w których zwalczał arianizm, wykładał prawdy wiary i moralności oraz opisywał dzieje Gotów i Wandalów. Jego najważniejszym osiągnięciem stał się dwudziestotomowy „Etymologiarum sive Originum libri XX” – próba zebrania całej ówczesnej wiedzy w formie encyklopedii. Dzięki temu bywa nazywany jednym z największych uczonych wczesnego średniowiecza. Jego śmierć miała charakter głęboko pokutny. Publicznie wyznał winy, przyjął Komunię świętą i zmarł 4 kwietnia 636 roku. Pochowano go w Sewilli, a w 1063 roku relikwie przeniesiono do Lyon. Kanonizowany w 1598 roku, w 1722 został ogłoszony doktorem Kościoła przez papieża Innocenty XIII. Jest patronem Hiszpania i Sewilli. W ikonografii przedstawiany jest w stroju biskupim z paliuszem, niekiedy jako jeździec na koniu; jego atrybutem bywa miecz.
WIGILIA PASCHALNA
Harrowing of Hell (Hosios Loukas), artysta anonimowy, XI w., Public domain
Wigilia Paschalna jest najuroczystszą liturgią w całym roku kościelnym i rozpoczyna się w Wielką Sobotę po zapadnięciu zmroku. Właśnie wtedy Kościół zaczyna świętować największe wydarzenie chrześcijaństwa – zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Na radosny charakter tej celebracji wskazuje już biała barwa szat liturgicznych, symbolizująca zwycięstwo życia nad śmiercią. Wierni przychodzą na liturgię ze świecami, gdyż światło odgrywa w niej szczególną rolę i przypomina samego Chrystusa, który nazwał siebie „światłością świata”. Obrzędy rozpoczynają się przed kościołem od poświęcenia ognia. Od nowego ognia zapala się paschał – dużą świecę wielkanocną będącą znakiem zmartwychwstałego Chrystusa. Kapłan wnosi ją uroczyście do ciemnej świątyni, trzykrotnie ogłaszając „Światło Chrystusa”, na co zgromadzeni odpowiadają „Bogu niech będą dzięki”. Od płomienia paschału zapala się świece wiernych i światła w kościele. Następnie śpiewany jest starożytny hymn Exsultet, który wysławia Boga za dar zbawienia i za światło przyniesione światu przez Chrystusa. Kolejną częścią liturgii jest poświęcenie wody chrzcielnej. Woda ta przypomina, że przez chrzest człowiek zostaje odrodzony do nowego życia i staje się dzieckiem Boga. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa właśnie w tę noc katechumeni przyjmowali chrzest. Dziś wierni odnawiają przyrzeczenia chrzcielne, przypominając sobie zobowiązania wynikające z wiary. Całość celebracji dopełnia liturgia eucharystyczna, przepełniona radosnym śpiewem „Alleluja”. Wigilia Paschalna wprowadza wiernych w świętowanie Wielkanocy i ukazuje triumf Chrystusa, który przez swoją śmierć i zmartwychwstanie przyniósł światu nowe życie.
KALENDARZ OPATRZNOŚCI BOŻEJ
1960 – Senegal – Święto Niepodległości
Senegal leży w zachodniej Afryce nad Atlantykiem, a jego dzieje łączą tradycje ludów subsaharyjskich z doświadczeniem kolonialnym i współczesną państwowością. W średniowieczu ziemie te wchodziły w orbitę wpływów imperiów Ghany, Mali i Songhaju. Od XV w. pojawili się tu Portugalczycy, a później Francuzi, którzy stopniowo umacniali kontrolę nad wybrzeżem. Wyspa Gorée stała się jednym z symboli atlantyckiego handlu niewolnikami.
Senegal_pexels-orlovamaria-4906394
W XIX w. Francja podporządkowała sobie wnętrze kraju, czyniąc z Senegalu część Francuskiej Afryki Zachodniej. Niepodległość ogłoszono 4 kwietnia 1960 r., po krótkim epizodzie federacji z Mali. Pierwszym prezydentem został poeta i intelektualista Léopold Sédar Senghor, który promował ideę „négritude” i dialog kultur. W kolejnych dekadach Senegal uchodził za jedno z bardziej stabilnych państw regionu, choć mierzył się z kryzysem gospodarczym, napięciami w regionie Casamance oraz wyzwaniami demokratycznymi. Kraj liczy dziś ponad 17 mln mieszkańców.
Senegal_pexels-topeasokere-6192532
Dominują grupy etniczne Wolof, Fulani (Peul), Serer i Diola. Około 95% ludności stanowią muzułmanie (głównie bractwa sufickie), chrześcijanie – przede wszystkim katolicy – to ok. 4%, a wyznawcy religii tradycyjnych ok. 1%. Współistnienie religii ma na ogół pokojowy charakter. Obecne problemy to bezrobocie młodzieży, migracja, presja inflacyjna oraz napięcia polityczne wokół reform i wyborów. Chrześcijaństwo dotarło tu wraz z Portugalczykami w XV w., jednak trwałe struktury kościelne powstały dopiero w epoce francuskiej. W 1779 r. utworzono prefekturę apostolską Senegalu, a w XIX w. intensywnie działali misjonarze ze Zgromadzenia Ducha Świętego. Dziś Kościół katolicki tworzy siedem diecezji, z metropolią w Dakar. Najważniejszym miejscem kultu maryjnego jest sanktuarium w Popenguine, coroczny cel pielgrzymek młodzieży. Najważniejszym świętem państwowym jest Dzień Niepodległości obchodzony 4 kwietnia. Upamiętnia on proklamowanie suwerenności w 1960 r. i symbolicznie zamyka okres kolonialny, podkreślając jedność narodową oraz aspiracje rozwojowe współczesnego Senegalu.
Senegal_pexels-pabifaye-11385115
1908 – Narodziny Antonio ArruéPeiró, zamordowany z powodu odium fideiw Walencji 3 sierpnia 1936 r. (Ogłoszony Błogosławionym 13 października 2013 przez papieża Franciszka).
Błogosławieni Ricardo Gil i Antonio Arrue ©MDBO
ORIOŃSKI SKARBIEC MODLITWY
POWOŁANIA DO ZGROMADZEŃ ŚWIĘTEGO ALOJZEGO ORIONE
O Jezu, który w swojej nieskończonej miłości ku ludziom, rzekłeś kiedyś Apostołom: „Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało; proście tedy Pana żniwa, aby wysłał robotników na żniwo swoje” (por. Mt 9,37), oto my pokornie błagamy, abyś raczył przyjąć do swego serca tę oto prośbę i przedstawił ją swojemu Ojcu Niebieskiemu, żeby zesłał powołania dla Małego Dzieła. Wzbudź ofiarne dusze gotowe do pracy i poświęcenia, aby rozszerzać wśród warstw pracujących i ubogich znajomość i miłość ku Tobie, ku Kościołowi i papieżowi. Dziewico Niepokalana, Matko Boskiej Opatrzności, wesprzyj naszą prośbę u swego Syna Jezusa. Święci nasi patronowie, wstawcie się za nami. Amen
WSPOMINAMY W MODLITWIE
1292–Mikołaj IV (1227-1292) – papież.
Papa Niccolò IV, Basilica di Santa Maria Maggiore a Roma, Wolfgang Moroder, 2018, CC BY-SA 3.0
Mikołaj IV (łac. Nicolaus IV), właściwie Girolamo Masci, urodził się 30 września 1227 roku w Lisciano w regionie Marche. Wywodził się z zakonu franciszkanów i jako zakonnik szybko zyskał uznanie współbraci. W 1274 roku został wybrany generałem zakonu minorytów, obejmując funkcję następcy św. Franciszka z Asyżu. Wcześniej pełnił misję legata papieskiego w Grecji, zabiegając o udział przedstawicieli Kościoła wschodniego w soborze powszechnym. Godność kardynalską otrzymał z rąk Mikołaj III, a następnie został biskupem Palestriny. Po długim i wyczerpującym konklawe w 1288 roku, mimo początkowej odmowy, przyjął wybór na papieża. Jego pontyfikat upłynął pod znakiem napięć politycznych, zwłaszcza wokół kwestii Sycylii po nieszporach sycylijskich. Koronował Karola II Andegaweńskiego na króla Sycylii, uzależniając ten akt od uznania zwierzchnictwa papieskiego. Podejmował również działania dyplomatyczne wobec Aragonii i Francji. Wielką wagę przykładał do idei krucjaty po upadku Akki w 1291 roku. Rozwijał działalność misyjną – wysłał franciszkanów na Bałkany i Bliski Wschód, a do Chin skierował Jan z Montecorvino, późniejszego arcybiskupa Pekinu. Spotkał się także z mongolskim wysłannikiem Bar Sauma, co świadczy o jego zainteresowaniu kontaktami z chrześcijanami Azji. Za jego pontyfikatu ozdobiono mozaikami rzymskie bazyliki, m.in. Bazylika Santa Maria Maggiore. Zmarł 4 kwietnia 1292 roku w Rzymie.
ZMARLI Z RODZINY ORIOŃSKIEJ
1973 – Siostra Maria Jadwiga – Leokadia Kowalska PSMC (1905-1973) – urodzona w Kaliszu, zmarła w Zduńskiej Woli mając 68 lat życia i 35 lat profesji zakonnej.
1995 – Siostra Maria Liberata – Feliksa Wilczaszek PSMC (1899-1995) – urodzona w Polska Wólka, zmarła w Otwocku mając 96 lat życia i 57 lat profesji zakonnej.
MĘCZENNICY I PRZEŚLADOWANI
1794 – Insurekcja kościuszkowska: zwycięstwo wojsk polskich nad rosyjskimi w bitwie pod Racławicami.
1940 – Akcja T4: w dniach 2–4 kwietnia Niemcy wymordowali 499 pacjentów szpitala psychiatrycznego wWarciekołoSieradza.
1940 – Zbrodnia katyńska: rozpoczęła się likwidacja obozu jenieckiego wOstaszkowie.
1940 – Józef Domachowski (1876-1940) – polski duchowny katolicki, działacz społeczny i narodowy.
Należał do grona duchownych, którzy łączyli posługę kapłańską z aktywną działalnością społeczną i patriotyczną. Urodził się 13 września 1876 roku w Wielkim Stwolnie. Święcenia prezbiteratu przyjął 15 grudnia 1901 roku w Grudziądzu. Od początku XX wieku związał swoje życie z Podgórzem – wówczas podtoruńskim miasteczkiem – gdzie od 1905 roku pełnił funkcję administratora, a następnie proboszcza parafii św. Piotra i Pawła. Był kapłanem głęboko zaangażowanym w sprawy narodowe. Wspierał polskie dążenia do zachowania języka i tożsamości, m.in. popierając strajk szkolny w 1906 roku. Z jego inicjatywy powstały organizacje skupiające młodzież i robotników katolickich, a także liczne stowarzyszenia o charakterze patriotycznym i kulturalnym. Inspirował działalność chórów, towarzystw gimnastycznych i klubów sportowych, widząc w nich narzędzie budowania wspólnoty i ducha narodowego. Należał do Towarzystwa Naukowego w Toruniu, a w 1926 roku został wybrany do Rady Miejskiej Podgórza. Wykazał się również talentem organizacyjnym w sferze gospodarczej. W 1913 roku objął kierownictwo zagrożonego upadłością Banku Ludowego w Toruniu, skutecznie stabilizując jego finanse. W odrodzonej Polsce kontynuował pracę społeczną, a tuż przed wybuchem II wojny światowej organizował zbiórki na cele obronne. Aresztowany przez Niemców jesienią 1939 roku, trafił ostatecznie do obozu koncentracyjnego Stutthof (KL), gdzie jako więzień numer 8821 zmarł 12 marca 1940 roku. Jego ofiara została upamiętniona nadaniem jego imienia jednej z toruńskich ulic oraz tablicą pamiątkową przy kościele na Podgórzu. W 1930 roku odznaczono go Złotym Krzyżem Zasługi – symbolem uznania dla jego oddania Kościołowi i Ojczyźnie.
1942 – Stanisław Ruśkiewicz, ps. „Florian” (1895-1942) – polski major piechoty.
Był oficerem piechoty Wojska Polskiego oraz działaczem konspiracji ZWZ–AK, odznaczonym Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Urodził się 8 maja 1895 roku w Warszawie. Już w 1914 roku wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, a rok później został wcielony do armii rosyjskiej. Po ukończeniu oficerskiej szkoły piechoty w Moskwie i kursu dowódców karabinów maszynowych awansował na podporucznika i walczył na froncie austriackim. W 1918 roku dołączył do I Korpusu Polskiego gen. Dowbora-Muśnickiego. Od listopada 1918 służył w Wojsku Polskim, uczestnicząc w wojnie polsko-bolszewickiej. Ranny w walkach pod Klekotowem, dał się poznać jako oficer odważny i zdyscyplinowany. Za męstwo na froncie został w 1921 roku uhonorowany Orderem Virtuti Militari. W okresie międzywojennym związał się z 17 pułkiem piechoty w Rzeszowie, pełniąc funkcje dowódcze i instruktorskie. Po ukończeniu kursu dla dowódców batalionów w Rembertowie awansował w 1934 roku na majora i objął dowództwo batalionu 83 pułku piechoty w Kobryniu. W styczniu 1939 stanął na czele Batalionu KOP „Czortków”. W kampanii wrześniowej dowodził I batalionem 163 pułku piechoty, wsławiając się śmiałym kontratakiem pod Kazanowem. Po ucieczce z niewoli niemieckiej zaangażował się w działalność konspiracyjną w Rzeszowie, współorganizując struktury ZWZ i obejmując funkcję inspektora. Aresztowany w marcu 1941 roku, został skazany na śmierć przez niemiecki sąd wojenny. Wyrok wykonano 4 kwietnia 1942 roku w więzieniu Plötzensee w Berlinie.
1945 – Mieczysław Ryś-Trojanowski,ps. „Ryszard” (1881-1945) – polski generał brygady.
Mieczyslaw Ryś-Trojanowski, autor nieznany, przed 1935, Public domain
Był jednym z oficerów, którzy drogę do niepodległej Polski torowali zarówno działalnością konspiracyjną, jak i walką na froncie. Urodził się 21 października 1881 roku w Krośniewicach, w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. Studiując w Krakowie, zaangażował się w ruch socjalistyczny i niepodległościowy. Od 1904 roku należał do PPS, brał udział w rewolucji 1905 roku, za co był więziony w Cytadeli Warszawskiej. W Galicji współtworzył struktury Związku Walki Czynnej i organizacje strzeleckie, znajdując się w gronie pierwszych oficerów tej formacji. W czasie I wojny światowej walczył w Legionach Polskich, uczestnicząc w ciężkich bojach pod Krzywopłotami, Konarami i Kostiuchnówką. Dowodził 5 pułkiem piechoty Legionów, a po kryzysie przysięgowym został internowany i osadzony w niemieckich obozach. W odrodzonym Wojsku Polskim objął dowództwo 35 pułku piechoty, następnie XVII Brygady Piechoty oraz 9 Dywizji Piechoty. W 1924 roku awansował do stopnia generała brygady. Kierował Okręgami Korpusu w Brześciu i Warszawie, odpowiadając za organizację i gotowość jednostek. We wrześniu 1939 roku współorganizował działania obronne na wschód od stolicy, a po agresji ZSRR przedostał się na Węgry, gdzie pomagał w ewakuacji polskich żołnierzy do Francji i współpracował z Armią Krajową. Aresztowany przez Niemców w 1944 roku, trafił do obozu koncentracyjnego Mauthausen, gdzie zmarł 4 kwietnia 1945 roku. Kawaler Orderu Virtuti Militari.
1949 – Wacław Lipiński (1896-1949) – polski podpułkownik, historyk, działacz podziemia antykomunistycznego.
Waclaw Lipinski, Wikubex, 1937, CC BY-SA 3.0
Wacław Lipiński łączył w swoim życiu pasję badacza dziejów z doświadczeniem żołnierza i bezkompromisową postawą niepodległościową. Urodzony w Łodzi, już jako młody chłopiec zetknął się z działalnością konspiracyjną środowisk socjalistycznych. W czasie I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich, walcząc w szeregach 5 pułku piechoty I Brygady m.in. pod Łowczówkiem i Kostiuchnówką. Po kryzysie przysięgowym zaangażował się w pracę Polskiej Organizacji Wojskowej, a w listopadzie 1918 roku uczestniczył w obronie Lwowa. W wojnie polsko-bolszewickiej dowodził kompanią i pracował w strukturach wywiadowczych. Równolegle rozwijał karierę naukową – studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzyskując doktorat, a następnie habilitację z historii najnowszej. W okresie międzywojennym kierował pracami badawczymi nad dziejami walk o niepodległość, był redaktorem i dyrektorem Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski oraz wykładowcą Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Awansowany do stopnia podpułkownika, został odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari. We wrześniu 1939 roku kierował propagandą w Dowództwie Obrony Warszawy, współpracując z gen. Walerianem Czumą i prezydentem Stefanem Starzyńskim. W okupowanej Polsce działał w konspiracji piłsudczykowskiej, publikując analizy kampanii 1939 roku i redagując podziemne pisma. Po wojnie stanął na czele Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Polski Podziemnej. Aresztowany przez władze komunistyczne, skazany w pokazowym procesie, zginął 4 kwietnia 1949 roku w więzieniu we Wronkach. Po latach jego wyrok unieważniono, uznając, że był represjonowany za działalność na rzecz niepodległej Polski.
Opracował: ks. Grzegorz Sikorski FDP